Ook ik kan soms ongelukkige uitspraken doen. Gelukkig blijven ze binnenskamers en ik hoef ik me er me enkel bij mijn kinderen en naasten voor te verontschuldigen. Soms heb ik ook eens een slechte dag en wil ik die gevoelens graag spuien over mijn blog of in de reacties bij andere bloggers. Het komt voor dat ik daar dan enkele nachten niet van kan slapen, me afvragend of ik niet te ver ben gegaan, en of ik daarmee niemand heb pijn gedaan.
Gelukkig ben ik geen politieker, al zou ik heel veel willen veranderd zien in dit kleine landje waarin wij als een goed mens proberen te leven. Zo stoot elke uitspraak van gelijk welke politieker ooit wel eens tegen de borst van één van de elf miljoen eventueel gedupeerde zielen in ons koninkrijk. Ik dacht nochtans dat vooral zij, onze vertegenwoordigers, met persoonlijke uitspraken heel voorzichtig zouden moeten omspringen.
Ik dwaal af als ik me afvraag welke interessante informatie er voor tegenstanders van Barack Obama, Hillary Clinton of John McCain te vinden zijn in hun paspoort. Maar het zou me wel benieuwen. Een Visastempel naar één of ander exotisch eiland waar Amerika geen weet van heeft? Of een DNA-vlekje van een vroegere scoutgeliefde misschien. Ze zoeken het ginder maar uit.
Soit, politiekers moeten uiterst omzichtig zijn met wat ze openbaren en dat heeft Guy Verhofstadt, die nu een boek wil gaan schrijven, in mijn ogen helemaal niet gedaan. Meer nog, Guy’s woorden hebben me veel pijn gedaan. Zodanig zelfs dat ik hem persoonlijk zou willen schrijven om hem te vragen of hij zijn tong de volgende keer zeven keer zou willen omdraaien vooraleer hij nog een “intelligente” uitspraak doet. In mijn ogen was hij meer fout dan de veel meer christelijk geïnspireerde Leterme die de echte woorden van ons volkslied niet zo meteen meer wist te vinden.
“Hugo Claus is als een gloeiende ster van ons heen gegaan, precies op tijd, precies vooraleer hij tot een plomp zwart gat zou zijn ineengeklapt”.
Mijn lieve ex-premier, mijn nu dementerende moeder was nog veel meer dan een gloeiende ster. Is ze nu in een plomp zwart gat ineengeklapt? Krijgen wij, kinderen van haar, deze doffe ster nu ook opgeplakt?
Wat bedoel je eigenlijk? Had ze dat plomp gat moeten zien aankomen en er voortijdig ook een eind aan moeten maken? Is ze daardoor nu gedoemd om voor de rest van haar tijd als een dementerende door het leven te gaan? Zal je je ouders en jezelf op tijd kunnen redden voor deze ineenklapping?
Zullen jullie, de achtergeblevenen, nooit meer een ster kunnen zijn? Zou je, in het andere geval, je ouders niet meer blijven steunen? Zul je je van hen afkeren en hen aanzetten tot een andere beslissing over hun (jouw) leven?
Dit is meer dan een ongelukkige uitspraak. Het is een uitspraak van iemand die klaarblijkelijk geen dementerende mensen kent. Van iemand die zich gelukkig mag prijzen dat hij (nog) niet bewust met de problematiek van een ander soort leven in aanraking is gekomen: dat van dementerende mensen die wel degelijk in onze maatschappij leven.
Indien je het anders bedoelde, waarom verontschuldig je je dan niet?
Guy, ik hoop voor jou een meer fortuinlijke ouwe dag. Dat je dit soort ernstige perikelen gespaard mag blijven.
Het is hard man, geen enkel rusthuis voor dementerenden is goed genoeg. Ze worden niet goed genoeg verzorgd, hun identiteit is zoek. Ze voelen wel degelijk pijn als ze vallen maar niemand hoort hen. Je zou zo graag met hen converseren maar dat gaat niet meer. Dementerende mensen hebben geen naam meer, je ziet ze niet. Ze worden neergezet in refters, met plastieken tafellakens en onbreekbare bekertjes. Gelukkig proeven ze niet goed meer wat hen voorgeschoteld wordt.
Je huilt in je eentje, als kind, je verliest je ouder lang voor je hem echt verliest. Je hunkert naar liefde die je niet meer geven of krijgen kan.
Bedenk hierbij Guy, dat mijn moeder nog lacht en zingt en dat ze haar kinderen nog herkent, zelfs na zeven jaar dementie. Maar ze kan niet meer beslissen over leven noch dood.
Elke dag is voor haar een nieuwe, net als die voor jou of voor mij zou zijn.
Het doet pijn jongen, het doet ontzettend veel pijn, geloof me. Denk hierover eens na, kerel, voor je je wijze boek wil schrijven. En kijk vooral rondom je heen, heel intensief.
Het zou namelijk ook jou of je dierbaren kunnen overkomen. De ziekte van deze tijd, weet je wel.
Als je ooit wijze raad kunt gebruiken, ik wil je heel graag helpen. Ik heb namelijk een heel lang verhaal over mijn moeder waarvoor de beste zorgen nooit voldoende zullen zijn.
Met alle respect voor je gevoelens Chelone, maar wat je schrijft illustreert hoe anders verschillende mensen een zelfde uitspraak kunnen interpreteren.
Zelf vind ik het een mooie metafoor. In de kosmos is dat toch de levensloop van een ster, eerst schittert ze, dan dijt ze uit en gloeit ze en tenslotte rest er de materie die het licht opslorpt: het zogenaamde zwarte gat. Zelf ga ik dagelijks bij mijn dementerende schoonmoeder en wat je ouders in stappen verliezen is weet ik ook. Toch vind ik deze uitspraak helemaal niet kwetsend of beledigend. Als je het leven van een ster vergelijkt met dat van een mens dan is de laatste levensfase echt wel die van het zwarte gat maar niet in de betekenis van waardeloos of minderwaardig, gewoon de laatste levensfase.
Wat hij precies bedoelt heeft weet natuurlijk enkel Guy. Zelf leid ik er respect voor de keuze van Claus uit af maar dat sluit toch geen respect uit voor wie een andere keuze maakt en voor wie de zorg op zich neemt. Respect voor de individuele keuze, dat moeten we allemaal opbrengen.
Mij verbaasde Guy’s metaforen. Het is niet zijn gewoonte om bombastisch poëtisch uit de hoek te komen. Ik had de indruk dat hij woorden van Hugo Claus citeerde.
Ik sluit me aan bij Blanche. Guy heeft naar mijn gevoel gewoon naar een poëtische vergelijking gezocht-ik voel in zijn uitspraak zeker geen waarde-oordeel over andere mensen in hetzelfde geval als Hugo Claus, die een andere beslissing genomen hebben (nemen). Al begrijp ik wel dat deze woorden je geraakt hebben…
Als ik eraan denk hoe iemand anders je woorden helemaal anders kan interpreteren dan je ze zelf bedoelt (en zonder dat je je er zelf ook maar enigszins van bewust bent dat je woorden op een andere manier kunnen geïnterpreteerd worden), dan huiver ik. Hoeveel misverstanden ontstaan er zo niet dagelijks, en hoeveel mensen kwets je niet zonder het te weten?
@Blanche, Madame en Elise
Na wat opzoekingswerk heb ik niet gevonden dat dit citaat van Claus afkomstig is.
Mij storen de woorden “plomp” en “precies op tijd”.
Met de persoonlijke beslissing van Claus heb ik geen probleem.
Ik ben niet de enige die hier aanstoot aan neemt.
Jurn Verschraegen, coördinator van het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen geeft Verhofstadt het volgende antwoord in een lezersbrief in De Standaard.
LEZERSBRIEF Wilrijk,19 maart 2008
Is dementie mens-onwaardig?
Het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen betreurt het overlijden van Hugo Claus en heeft respect voor zijn keuze om zijn leven met euthanasie te beëindigen, een beslissing die in de lijn ligt van zijn levensovertuiging. Wanneer echter een publieke persoon de keuze van een Bekende Vlaming met dementie verheft tot een maatschappelijke oplossing, dan draagt hij of zij een belangrijke verantwoordelijkheid.
Guy Verhofstadt schrijft in zijn hommage aan de schrijver Hugo Claus: ‘Want hij is als een grote gloeiende ster van ons heen gegaan, precies op tijd, precies vooraleer hij tot een plomp zwart gat zou zijn ineengeklapt.’ De uitspraak van de premier bevestigt dat er dringend nood is aan goede informatie over de diverse aspecten van dementie zodat men zich minstens een genuanceerd beeld kan vormen over deze aandoening.
Verschillende politici zullen wellicht opnieuw een pleidooi houden voor euthanasie bij mensen met dementie. Al wie hier persoonlijk mee geconfronteerd wordt weet hoeveel emotionele pijn dit dementeringsproces met zich meebrengt. Dementie voorstellen als een ‘plomp zwart gat’ doet afbreuk aan de inspanningen van vele mensen om met deze aandoening om te gaan. Uiteraard heeft een persoon die dementeert het recht op een menswaardig sterven.
Personen met dementie, hun familie en hulpverleners vragen al langer dan vandaag maatschappelijke en politieke aandacht voor de noden ten aanzien van de problematiek van dementie op zich. Ze zijn als roependen in de woestijn. Nochtans zou het een evidentie moeten zijn dat een samenleving, die zich menselijk noemt, de noodzakelijke voorwaarden creeërt om eerst en vooral een menswaardig ‘leven’ voor personen met dementie mogelijk te maken.
We willen onze politieke vertegenwoordigers vragen om met dezelfde passie, inspanning en daadkracht waarmee zij euthanasie bij personen met dementie willen verdedigen, de kwaliteit van leven en de zorg voor personen met dementie te verdedigen en mogelijk te maken. Als we naar hen luisteren komt het ons vaak over alsof zij een persoon met dementie als ‘onwaardig’ en ‘overbodig’ aanzien, als een zware maatschappelijke last. Ook in publieke debatten wordt het dementeringsproces vaak mensonwaardig, niet levenswaardig genoemd. Deze interpretatie opent de deur voor isolement en uitsluiting. Dat het leven van een persoon met dementie waardeloos of zinloos zou zijn, zegt ons inziens meer over de samenleving die het uitspreekt dan over het dementeringsproces zelf. Dit is minder onschuldig dan het lijkt. Het eenzijdig negatieve beeld van dementie versterkt immers de vervreemding tussen de persoon met dementie en zijn omgeving. Slachtoffers en toeschouwers van de ziekte zoeken op de eerste plaats steun en begrip.
Of om Jan Hoet te citeren: “Dementie is vooral erg als de samenleving er niet mee om kan gaan”. Waar wachten we op?
@chelone: die eerste alinea van jou: zo mooi geschreven, waarvoor dank want bij mij is dit ook zo.
Ik krijg een krop in de keel bij het lezen van dit stukje en de commentaren. Uiteindelijk gaat het allemaal om verlies, onmacht en afscheid nemen en hoe kwetsbaar een mens is in zijn verdriet.
Ik begrijp je boosheid, je schrijft van uit je verdriet.
Ik denk dat iedereen bepaalde uitspraken anders interpreteert en dat maakt oordelen moeilijk
Als je iemand zoekt om op de barricaden te staan voor dementerende mensen en hun omgeving, I’ll be there. Ik had een grootmoeder die dementeerde en ze kon soms zo mooi zingen en ze kon zo schattig uit de hoek komen. Ik zou het als een gemis hebben beschouwd haar niet gekend te hebben, haar niet “zo” gekend te hebben. Dit betekent een enorme verrijking ondanks de vermoeienis die de zorgverleners en omgeving op sommige dagen meemaken. In het leven gaat het niet altijd om een “af” en “aan” knop. Het gaat om beleven in de volle zin van het woord. Met alles erop en eraan.
Je hebt een prachtig stukje neergepend.
Tosca, ben jij van een Westvlaams dorpje dat met de letter S begint?
Die reacties doen me toch heel wat. Ik apprecieer het wanneer mensen hun eerlijke mening neerpennen. Het is en blijft een moeilijk onderwerp.
Je begrijpt me,Tosca.